• photo5edit

  • photo3edit

  • photo2edit

Hoogbegaafdheid en AD(H)D

Als men aan een kind denkt dat gediagnosticeerd is met ADD (Attention Deficit Disorder), denkt men aan een kind dat onderpresteert, mensen afleidt, veel praat of simpel als ‘anders’ wordt gezien. De diagnose zelf geeft echter nog niet aan waarom er aandachtsproblemen zijn, welke soort aandacht verstoord wordt of dat het probleem in het kind of in de omgeving ligt.

Volgens de DMS-IV *(handboek voor diagnose en statistiek van psychische aandoeningen) is ADD een diagnose waarbij men exclusie hanteert, dat wil zeggen dat deze diagnose overblijft als andere mogelijke stoornissen of problemen zijn uitgesloten. Hierbij moet je denken aan problemen als depressie, angstproblemen, leerproblemen druggebruik, chronische pijn en ga zo maar door. Bij heel veel stoornissen en problemen speelt aandacht een grote rol en daarom kan alleen goede, zorgvuldige diagnostiek ervoor zorgen dat er een goede diagnose wordt gesteld.

Hoogbegaafde kinderen bevinden zich in de bovenste 2% van de bevolking en staan net zo ver van het ‘normale’ kind als kinderen met een verstandelijke beperking. Toch wordt er van deze kinderen verwacht dat ze normale kinderen zijn met goede academische vaardigheden die vrolijk door de extra rekenproblemen heengaan, terwijl zij wachten totdat de rest van de klas klaar is met hun opdracht.
Veel scholen hebben niet in de gaten dat hoogbegaafd kinderen niet zo makkelijk in het normale onderwijs passen. Zij kunnen hierdoor gedrag gaan vertonen dat overeenkomt met het probleemgedrag van een kind met ADD. Als hoogbegaafde kinderen de klas inkomen, weten zij vaak al meer dan de helft van wat zij dat jaar moeten gaan leren. Zij vinden dus geen uitdaging op school en omdat het kinderen zijn, weten zij hier vaak niet goed mee om te gaan. Ze gaan zichzelf dan vermaken door gedrag te vertonen wat wijst op een aandachtstoornis. Het is daarom goed om in de gaten te houden wat nou tot wat leidt.
Pas als deze kinderen meer uitdaging aangeboden krijgen, door compacten en verrijking of door te versnellen, zal de kans groter worden dat de zogenaamde aandachtsproblemen verdwijnen.

Er bestaat een discussie over de vraag of een hoogbegaafd kind tegelijkertijd een aandachtsstoornis kan hebben, alhoewel de meeste klinische en onderzoeksliteratuur aangeven dat dit wel degelijk kan. Het blijft moeilijk om deze kinderen te identificeren, omdat ze dubbel bijzonder zijn. Om hoogbegaafdheid en ADD van elkaar te onderscheiden is het nodig om aandacht objectief te testen en om gedrag te observeren in verschillende omgevingen. Jammer genoeg maken gedragsschalen vaak geen onderscheid tussen gedragsproblemen geassocieerd met ADD en hoogbegaafdheid. Daarom is het belangrijk om goed te kijken naar de medische en onderwijskundige geschiedenis van een kind.

De volgende tabel zou een beginpunt kunnen zijn om te bekijken of je kind last heeft van problemen die veroorzaakt worden door ADD of door hoogbegaafdheid:

Gedrag geassocieerd met ADD/ADHD
(Barkley, 1990)
Gedrag geassocieerd met hoogbegaafdheid
(Webb, 1993)
Slechte volgehouden aandacht in bijna elke situatie.
Slechte aandacht, verveling, dagdromen in bepaalde situaties.
Verminderd doorzettingsvermogen bij taken waaraan geen directe consequenties verbonden zijn.
Lage tolerantie om taken vol te houden die irrelevant lijken.
Impulsiviteit, niet goed in het uitstellen van bevrediging
Inzicht loopt achter vergeleken met intelligentie.
Moeite om gedrag te reguleren en te remmen in sociale contexten.
Gedrevenheid kan tot machtsstrijd met autoriteiten leiden.
Meer actief en rusteloos dan normale kinderen.
Erg actief, heeft soms minder slaap nodig.
Moeite om regels te volgen.
Betwijfelt regels, gewoonten en tradities.

Tegenstrijdige kenmerken

Hieronder staat een lijst met gedragskenmerken die tegenstrijdig zijn met een ADHD-diagnose bij een kind met hoge intellectuele vaardigheden, of waarbij men op zijn minst zich serieus zou moeten afvragen of de diagnose ADHD wel klopt:

  • De problemen kwamen voor het eerst naar buiten toen het kind aan het onderwijs begon.
  • Heeft een selectief vermogen om aandacht te besteden aan taken waarin het kind geïnteresseerd is en kan dan ook opzettelijk zijn aandacht wegnemen bij taken waarin het niet geïnteresseerd is.
  • Heeft een volgehouden, intense concentratie bij uitdagende, interessante taken waarbij er niet gelijk een beloning verdiend hoeft te worden.
  • Is zich niet bewust van de omgeving als het geïnteresseerd is in een taak.
  • Is erg makkelijk afgeleid door de omgeving als het met een oninteressante taak bezig is, maar probeert dan wel om anderen niet te storen.
  • Geeft een vertraagde reactie wanneer er tegen hem gesproken wordt, maar geeft dan uiteindelijk wel een goed doordachte reactie.
  •  Maakt opzettelijk taken niet af (vooral als het saai werk is).
  • Antwoorden die er zomaar uitfloepen, zijn vaak goed.
  • Wanneer het kind een gesprek onderbreekt, is dit om fouten van anderen te corrigeren.
  • Kan erg makkelijk van de ene interessante activiteit op de andere worden gezet, als het maar van gelijke interesse is.
  • Haalt goede scores op aandachtstesten en kan goed van aandacht verschuiven, als het kind tenminste gemotiveerd is.
  • Kan snel terugkeren naar een taak als het even afgeleid was.

 

Samengevat zijn er eigenlijk zes vragen die men moet stellen als men probeert onderscheid te maken tussen een hoogbegaafd kind met ADHD en een hoogbegaafd kind zonder ADHD:

  1. Zijn de ADHD-gedragingen in bijna alle situaties aanwezig?
  2. Is er een grote inconsistentie in de kwaliteit van het werk van een kind in bijna elke situatie?
  3. Verandert het gedrag van een kind duidelijk als de nieuwheid van een situatie er af is?
  4. Verbetert het gedrag als er meer structuur aangeboden wordt?
  5. Hoe snel kan het kind weer met zijn taak verder als het afgeleid is?
  6. Kan het kind een lange tijd achter elkaar zich alleen vermaken?

Bron: Webb, N. (2007). Turbulent minds: gifted, ADD, or both. Pull-Out Supplement to Compass Points, Fall, THP9-THP10.

En Misdiagnosis en Dual diagnosis van Gifted Children and Adults van Webb.

*Inmiddels is de DSM-V uit.

Share Button

© Kinderpraktijk Wijchen oktober 2012 Design door: Thomas Vink Webdesign